BhaktiVed
స దదర్శాసనే రామో నిషణ్ణం పితరం శుభే |
కైకేయీసహితం దీనం ముఖేన పరిశుష్యతా ||
స పితుశ్చరణౌ పూర్వమభివాద్య వినీతవత్ |
తతో వవందే చరణౌ కైకేయ్యాః సుసమాహితః ||
రామేత్యుక్త్వా చ వచనం బాష్పపర్యాకులేక్షణః |
శశాక నృపతిర్దీనో నేక్షితుం నాభిభాషితుమ్ ||
తదపూర్వం నరపతేర్దృష్ట్వా రూపం భయావహమ్ |
రామోఽపి భయమాపన్నః పదా స్పృష్ట్వేవ పన్నగమ్ ||
ఇంద్రియైరప్రహృష్టైస్తం శోకసంతాపకర్శితమ్ |
నిఃశ్వసంతం మహారాజం వ్యథితాకులచేతసమ్ ||
ఊర్మిమాలినమక్షోభ్యం క్షుభ్యంతమివ సాగరమ్ |
ఉపప్లుతమివాదిత్యముక్తానృతమృషిం యథా ||
అచింత్యకల్పం హి పితుస్తం శోకముపధారయన్ |
బభూవ సంరబ్ధతరః సముద్ర ఇవ పర్వణి ||
చింతయామాస చ తదా రామః పితృహితే రతః |
కిం స్విదద్యైవ నృపతిర్న మాం ప్రత్యభినందతి ||
అన్యదా మాం పితా దృష్ట్వా కుపితోఽపి ప్రసీదతి |
తస్య మామద్య సంప్రేక్ష్య కిమాయాసః ప్రవర్తతే ||
స దీన ఇవ శోకార్తో విషణ్ణవదనద్యుతిః |
కైకేయీమభివాద్యైవ రామో వచనమబ్రవీత్ ||
కచ్చిన్మయా నాపరాద్ధమజ్ఞానాద్యేన మే పితా |
కుపితస్తన్మమాచక్ష్వ త్వం చైవైనం ప్రసాదయ ||
అప్రసన్నమనాః కిం ను సదా మాం ప్రతి వత్సలః |
వివర్ణవదనో దీనో న హి మామభిభాషతే ||
శారీరో మానసో వాఽపి కచ్చిదేనం న బాధతే |
సంతాపో వాఽభితాపో వా దుర్లభం హి సదా సుఖమ్ ||
కచ్చిన్న కించిద్భరతే కుమారే ప్రియదర్శనే |
శత్రుఘ్నే వా మహాసత్త్వే మాతౄణాం వా మమాశుభమ్ ||
అతోషయన్మహారాజమకుర్వన్వా పితుర్వచః |
ముహూర్తమపి నేచ్ఛేయం జీవితుం కుపితే నృపే ||
యతోమూలం నరః పశ్యేత్ప్రాదుర్భావమిహాత్మనః |
కథం తస్మిన్న వర్తేత ప్రత్యక్షే సతి దైవతే ||
కచ్చిత్తే పరుషం కించిదభిమానాత్పితా మమ |
ఉక్తో భవత్యా కోపేన యత్రాస్య లులితం మనః ||
ఏతదాచక్ష్వ మే దేవి తత్త్వేన పరిపృచ్ఛతః |
కిం నిమిత్తమపూర్వోఽయం వికారో మనుజాధిపే ||
ఏవముక్తా తు కైకేయీ రాఘవేణ మహాత్మనా |
ఉవాచేదం సునిర్లజ్జా ధృష్టమాత్మహితం వచః ||
న రాజా కుపితో రామ వ్యసనం నాస్య కించన |
కించిన్మనోగతం త్వస్య త్వద్భయాన్నాభిభాషతే ||
ప్రియం త్వామప్రియం వక్తుం వాణీ నాస్యోపవర్తతే |
తదవశ్యం త్వయా కార్యం యదనేనాశ్రుతం మమ ||
ఏష మహ్యం వరం దత్త్వా పురా మామభిపూజ్య చ |
స పశ్చాత్తప్యతే రాజా యథాఽన్యః ప్రాకృతస్తథా ||
అతిసృజ్య దదానీతి వరం మమ విశాంపతిః |
స నిరర్థం గతజలే సేతుం బంధితుమిచ్ఛతి ||
ధర్మమూలమిదం రామ విదితం చ సతామపి |
తత్సత్యం న త్యజేద్రాజా కుపితస్త్వత్కృతే యథా ||
యది తద్వక్ష్యతే రాజా శుభం వా యది వాఽశుభమ్ |
కరిష్యసి తతః సర్వమాఖ్యాస్యామి పునస్త్వహమ్ ||
యది త్వభిహితం రాజ్ఞా త్వయి తన్న విపత్స్యతే |
తతోఽహమభిధాస్యామి న హ్యేష త్వయి వక్ష్యతి ||
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా కైకేయ్యా సముదాహృతమ్ |
ఉవాచ వ్యథితో రామస్తాం దేవీం నృపసన్నిధౌ ||
అహో ధిఙ్నార్హసే దేవి వక్తుం మామీదృశం వచః |
అహం హి వచనాద్రాజ్ఞః పతేయమపి పావకే ||
భక్షయేయం విషం తీక్ష్ణం మజ్జేయమపి చార్ణవే |
నియుక్తో గురుణా పిత్రా నృపేణ చ హితేన చ ||
తద్బ్రూహి వచనం దేవి రాజ్ఞో యదభికాంక్షితమ్ |
కరిష్యే ప్రతిజానే చ రామో ద్విర్నాభిభాషతే ||
తమార్జవసమాయుక్తమనార్యా సత్యవాదినమ్ |
ఉవాచ రామం కైకేయీ వచనం భృశదారుణమ్ ||
పురా దైవాసురే యుద్ధే పిత్రా తే మమ రాఘవ |
రక్షితేన వరౌ దత్తౌ సశల్యేన మహారణే ||
తత్ర మే యాచితో రాజా భరతస్యాభిషేచనమ్ |
గమనం దండకారణ్యే తవ చాద్యైవ రాఘవ ||
యది సత్యప్రతిజ్ఞం త్వం పితరం కర్తుమిచ్ఛసి |
ఆత్మానం చ నరశ్రేష్ఠ మమ వాక్యమిదం శృణు ||
సన్నిదేశే పితుస్తిష్ఠ యథాఽనేన ప్రతిశ్రుతమ్ |
త్వయాఽరణ్యం ప్రవేష్టవ్యం నవ వర్షాణి పంచ చ ||
భరతస్త్వభిషిచ్యేత యదేతదభిషేచనమ్ |
త్వదర్థే విహితం రాజ్ఞా తేన సర్వేణ రాఘవ ||
సప్త సప్త చ వర్షాణి దండకారణ్యమాశ్రితః |
అభిషేకమిమం త్యక్త్వా జటాజినధరో వస ||
భరతః కోసలపురే ప్రశాస్తు వసుధామిమామ్ |
నానారత్నసమాకీర్ణాం సవాజిరథకుంజరామ్ ||
ఏతేన త్వాం నరేంద్రోఽయం కారుణ్యేన సమాప్లుతః |
శోకసంక్లిష్టవదనో న శక్నోతి నిరీక్షితుమ్ ||
ఏతత్కురు నరేంద్రస్య వచనం రఘునందన |
సత్యేన మహతా రామ తారయస్వ నరేశ్వరమ్ ||
ఇతీవ తస్యాం పరుషం వదంత్యాం
న చైవ రామః ప్రవివేశ శోకమ్ |
ప్రవివ్యథే చాపి మహానుభావో
రాజా తు పుత్రవ్యసనాభితప్తః ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే అష్టాదశః సర్గః ||
శ్రీమద్రామాయణము
అయోధ్యాకాండము పదునెనిమిదవ సర్గ సంపూర్ణము
ఓం తత్సత్ ఓం తత్సత్ ఓం తత్సత్.
स ददर्शासने रामो निषण्णं पितरं शुभे |
कैकेयीसहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ||
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत् |
ततो ववंदे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ||
रामेत्युक्त्वा च वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः |
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ||
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम् |
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ||
इंद्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम् |
निःश्वसंतं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ||
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यंतमिव सागरम् |
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ||
अचिंत्यकल्पं हि पितुस्तं शोकमुपधारयन् |
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ||
चिंतयामास च तदा रामः पितृहिते रतः |
किं स्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनंदति ||
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति |
तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ||
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः |
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ||
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद्येन मे पिता |
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय ||
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः |
विवर्णवदनो दीनो न हि मामभिभाषते ||
शारीरो मानसो वाऽपि कच्चिदेनं न बाधते |
संतापो वाऽभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ||
कच्चिन्न किंचिद्भरते कुमारे प्रियदर्शने |
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ||
अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वा पितुर्वचः |
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ||
यतोमूलं नरः पश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः |
कथं तस्मिन्न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ||
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात्पिता मम |
उक्तो भवत्या कोपेन यत्रास्य लुलितं मनः ||
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः |
किं निमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ||
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना |
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ||
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन |
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते ||
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्योपवर्तते |
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ||
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च |
स पश्चात्तप्यते राजा यथाऽन्यः प्राकृतस्तथा ||
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशांपतिः |
स निरर्थं गतजले सेतुं बंधितुमिच्छति ||
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि |
तत्सत्यं न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ||
यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाऽशुभम् |
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ||
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते |
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ||
एतत्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम् |
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसन्निधौ ||
अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः |
अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके ||
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे |
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ||
तद्ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम् |
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ||
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम् |
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ||
पुरा दैवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव |
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ||
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम् |
गमनं दंडकारण्ये तव चाद्यैव राघव ||
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि |
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ||
सन्निदेशे पितुस्तिष्ठ यथाऽनेन प्रतिश्रुतम् |
त्वयाऽरण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पंच च ||
भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम् |
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ||
सप्त सप्त च वर्षाणि दंडकारण्यमाश्रितः |
अभिषेकमिमं त्यक्त्वा जटाजिनधरो वस ||
भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधामिमाम् |
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथकुंजराम् ||
एतेन त्वां नरेंद्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः |
शोकसंक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ||
एतत्कुरु नरेंद्रस्य वचनं रघुनंदन |
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ||
इतीव तस्यां परुषं वदंत्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम् |
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्याकांडे अष्टादशः सर्गः ||
श्रीमद्रामायणमु
अयोध्याकांडमु पदुनॆनिमिदव सर्ग संपूर्णमु
ओं तत्सत् ओं तत्सत् ओं तत्सत्.
sa dadarshasane ramo nishannam pitaram shubhe |
kaikeyisahitam dinam mukhena parishushyata ||
sa pitushcharanau purwamabhivadya vinitavat |
tato vavande charanau kaikeyyah susamahitah ||
rametyuktwa cha vachanam bashpaparyakulekshanah |
shashaka nripatirdino nekshitum nabhibhashitum ||
tadapurwam narapaterdrishtwa rupam bhayavaham |
ramopi bhayamapannah pada sprishtweva pannagam ||
indriyairaprahrishtaistam shokasantapakarshitam |
nihshwasantam maharajam vyathitakulachetasam ||
urmimalinamakshobhyam kshubhyantamiva sagaram |
upaplutamivadityamuktanritamrishim yatha ||
achintyakalpam hi pitustam shokamupadharayan |
babhuva sanrabdhatarah samudra iva parwani ||
chintayamasa cha tada ramah pitrihite ratah |
kim swidadyaiva nripatirna mam pratyabhinandati ||
anyada mam pita drishtwa kupitopi prasidati |
tasya mamadya samprekshya kimayasah pravartate ||
sa dina iva shokarto vishannavadanadyutih |
kaikeyimabhivadyaiva ramo vachanamabravit ||
kachchinmaya naparaddhamagyanadyena me pita |
kupitastanmamachakshwa twam chaivainam prasadaya ||
aprasannamanah kim nu sada mam prati vatsalah |
vivarnavadano dino na hi mamabhibhashate ||
shariro manaso vapi kachchidenam na badhate |
santapo vabhitapo va durlabham hi sada sukham ||
kachchinna kinchidbharate kumare priyadarshane |
shatrughne va mahasattwe matrinam va mamashubham ||
atoshayanmaharajamakurwanwa piturwachah |
muhurtamapi nechchheyam jivitum kupite nripe ||
yatomulam narah pashyetpradurbhavamihatmanah |
katham tasminna varteta pratyakshe sati daivate ||
kachchitte parusham kinchidabhimanatpita mama |
ukto bhavatya kopena yatrasya lulitam manah ||
etadachakshwa me devi tattwena pariprichchhatah |
kim nimittamapurwoyam vikaro manujadhipe ||
evamukta tu kaikeyi raghavena mahatmana |
uvachedam sunirlajja dhrishtamatmahitam vachah ||
na raja kupito rama vyasanam nasya kinchana |
kinchinmanogatam twasya twadbhayannabhibhashate ||
priyam twamapriyam vaktum vani nasyopavartate |
tadavashyam twaya karyam yadanenashrutam mama ||
esha mahyam varam dattwa pura mamabhipujya cha |
sa pashchattapyate raja yathanyah prakritastatha ||
atisrijya dadaniti varam mama vishampatih |
sa nirartham gatajale setum bandhitumichchhati ||
dharmamulamidam rama viditam cha satamapi |
tatsatyam na tyajedraja kupitastwatkrite yatha ||
yadi tadwakshyate raja shubham va yadi vashubham |
karishyasi tatah sarwamakhyasyami punastwaham ||
yadi twabhihitam ragya twayi tanna vipatsyate |
tatohamabhidhasyami na hyesha twayi vakshyati ||
etattu vachanam shrutwa kaikeyya samudahritam |
uvacha vyathito ramastam devim nripasannidhau ||
aho dhinnarhase devi vaktum mamidrisham vachah |
aham hi vachanadragyah pateyamapi pavake ||
bhakshayeyam visham tikshnam majjeyamapi charnave |
niyukto guruna pitra nripena cha hitena cha ||
tadbruhi vachanam devi ragyo yadabhikankshitam |
karishye pratijane cha ramo dwirnabhibhashate ||
tamarjavasamayuktamanarya satyavadinam |
uvacha ramam kaikeyi vachanam bhrishadarunam ||
pura daivasure yuddhe pitra te mama raghava |
rakshitena varau dattau sashalyena maharane ||
tatra me yachito raja bharatasyabhishechanam |
gamanam dandakaranye tava chadyaiva raghava ||
yadi satyapratigyam twam pitaram kartumichchhasi |
aatmanam cha narashreshtha mama vakyamidam shrinu ||
sannideshe pitustishtha yathanena pratishrutam |
twayaranyam praveshtavyam nava varshani pancha cha ||
bharatastwabhishichyeta yadetadabhishechanam |
twadarthe vihitam ragya tena sarwena raghava ||
sapta sapta cha varshani dandakaranyamashritah |
abhishekamimam tyaktwa jatajinadharo vasa ||
bharatah kosalapure prashastu vasudhamimam |
nanaratnasamakirnam savajirathakunjaram ||
etena twam narendroyam karunyena samaplutah |
shokasanklishtavadano na shaknoti nirikshitum ||
etatkuru narendrasya vachanam raghunandana |
satyena mahata rama tarayaswa nareshwaram ||
itiva tasyam parusham vadantyam
na chaiva ramah pravivesha shokam |
pravivyathe chapi mahanubhavo
raja tu putravyasanabhitaptah ||
ityarshe shrimadramayane valmikiye aadikavye ayodhyakande ashtadashah sargah ||
shrimadramayanamu
ayodhyakandamu padunenimidava sarga sampurnamu
om tatsat om tatsat om tatsat.
