శ్రీశైలేశ చరణ శరణాష్టకం

భావం / వివరణ

Sri Shailesha Charana Sharana Ashtakam Telugu Lyrics

శ్రీశైలేశ చరణ శరణాష్టకమ్

టీక. గౌరీమనోహర! = పార్వతీ దేవికిఁ బ్రియుఁడైనవాఁడా! సురాసుర మానిబృంద= దేవరాక్షపమని సంఘముచే, సంసేవిత = సేవింపఁబడుచున్న, ఆంఫ్రియుగ! = పాదద్వంద్వముగలవాఁడా! చంద్రకళా వతంస! = చంద్రకళను శిరమున కలంకారముగ ధరించినవాఁడా! కైలాసవాస! = కైలాసాచలము నివాసముగఁ గలవాఁడా! కరుణాకర! = దయ కాకరమైనవాఁడా! భక్తబంధో ! = భ క్తులపాలిటియాప్త బంధువా! శ్రీశైలవాస = శ్రీగిరివాస, తవ = నీయొక్క, చరణం = పాదములను, శరణం = రక్షణమును, ఆస్మి = అంటిని.
తా. ఓ శ్రీశైలవాస! ‘గౌరీమనోహర’ అను నాఱు నామములతోఁ గూడిన నీచరణమునే నేను శరణమంటిని.

టీక. భక్త = భక్తులయొక్క, ఆర్తి = బాధను, హార! = హరించువాఁడా! భవబంధ = సంసారబంధమును, వినాశక ! = నశింపఁజేయువాఁడా!, ఈశా! = లోకముల శాసించువాఁడా!, దివ్యాసగా = దేవగంగతో, కలిత = కూడి, కాంత = మనోహరమైన; జటాకలాప! = జడల సమూ హముగలవాఁడా! శేషాహి = శేషుఁడనుసర్పరాజు, భూష! = ఆలంకా రముగాఁ గలవాఁడా, వృషవాహన! = వృషభమును వాహనముగాఁ గలవాఁడా! వ్యోమకేశ! = ఆకాశమునంటిన కేశములుగలవాఁడా!, శ్రీశైలనాథ! = శ్రీగిరివాస!, తవ = నీయొక్క, చరణం = పాదమును శరణం = రక్షణమునుగ, ఆస్మి = ఆంటీని.

తా. ఓ శ్రీశైలనాథ! ‘భక్తార్తిహర’ అనునామము నుండి సప్తనామములతో నిన్నాహ్వానించి నీ పాదమును శరణమంటిని.

టీక. భృంగీశ సేవిత = భృంగీశునిచే (ప్రసుధాధిపుఁడు) సేవింపఁబడువాఁడా!; గణేశ కుమారతాత = గణపతి, కుమారులు పుత్రులగఁగలవాఁడా!, మృత్యుంజయ! = మృత్యువును జయించినవాఁడా!, త్రిపురదానవ = త్రిపురాసుకులను, భేవకారన్ = భేదించినవాఁడా! పాణే = చేతియందు, ఉపాత్త = పొందిన, మృగ = లేడియు, డామరుక = డమరుకము (బుడబుక్కలవారు వాయించుసాధనము) త్రిశూల = త్రిమాలమును గలవాఁడా! శ్రీశైలవాస! శ్రీగిరినిలయుడా! తవ = నీయొక్క, శరణం= పాదమును, శరణం = రక్షకమునుగ, ఆస్మి = అయియుంటిని.

తా. ఓ! శ్రీశైలవాస! ‘భృంగీశసేవిత’ అను నైదు నామములతో నిన్నుఁ బిల్చి నీ పాదమును శరణ మంటిని.

టీక. నాగేంద్ర = గజేంద్రునియొక్క, చర్మ = చర్మమును, వసన = వస్త్రముగఁగలవాఁడా! అగ్ని, రవి, ఇందు నేత్ర! = అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుఁడునామూఁడు నేత్రములుగధరించినవాఁడా! నారాయణి = నారా యణీయను శక్తికి (వైష్ణవమాయకు) ప్రియ = ప్రియమైనవాఁడా!, మహేళ = మహాప్రభూ!, నగేశ = కైలాసాధీశ్వరుఁడా!, శంభో = సుఖమును గల్గించువాఁడా! మౌనిప్రియ! = మహర్షులకుఁ బ్రియమైనవాఁడా! ఆశ్రితమహాఫలద ! ఆశ్రయించినవారికిఁ బరమపురుషార్థ సాధనమునిచ్చువాఁడా!, (జ్ఞానమ్మహేశ్వరాదిచ్చేత్ – అనిశాస్త్రము) ఉగ్రరూప! = ఉగ్రుఁడను రూపముతోనున్నవాఁడా!, శ్రీశైలనాథ = శ్రీగిరి ప్రభూ! తవ = నీయొక్క, చరణం = పాదమును, శరణం = రక్షణమును, ఆస్మి = అయియుంటిని.

తా. ఓయీ ! శ్రీశైలప్రభూ ! ‘నాగేంద్రచర్మవసన’ అను నవ నామములతో నిన్నుఁ బిలిచి నీ పాదములను శరణ మంటిని.

టీక. సర్వ = సమస్తమైన, ఆర్తి = ఆపదలను, భంజన = విధ్వంసమొవర్చువాఁడా ! సదాశివ ! = ఎల్లప్పుడు మంగళముతోనుండువాఁడా!, దానవ = రాక్షసులకు, ఆరే = శత్రువైనవాఁడా! పార్ధ = ఆర్జనునియొక్క, ప్రహార = దెబ్బతో, కలిత = కూడిన, మూర్ఖభాగ = శిరోభాగముఁ గలవాఁడా!, యక్షేశ = కుబేరునిచే, సేవిత = సేవింపఁబడిన పదాబ్జ = పాదపద్మములుగలవాఁడా! విభూతిదాయిన్ ! = ఐశ్వర్యమాను నొసంగువాఁడా, శ్రీశైలవాస! = శ్రీగిరివాస, తవ = నీయొక్క, చరణం = పాదమును, శరణం = రక్షణముగ, అస్మి = ఆంటిని.

తా. ఓ! శ్రీశైలవాస! ‘సర్వార్తిభంజన’ అను నాఱు పేరులతో నిన్నుఁ బిలిచి నీ పాదమును శరణ మంటిని.

టీక. శ్రీ భ్రామరీశ! = శుభములిచ్చు భ్రమరాంబికానాథుఁడా!, మదనాంతక! = మన్మథుని నాశనమొనర్చినవాఁడా! కృత్తివాసః = గజేంద్ర చర్మమును వస్త్రముగఁ గలవాఁడ!, సర్ప = పాములు, ఆస్థి = ఎముకలురుండ = తలపులతో, కలిత = కూడిన, అమల = స్వచ్ఛమైన హార = హారమును, ధారిన్ = ధరించినవాఁడా! భూతేశ! = భూతములకధిపతి యైనవాఁడా!, ఖండపరశో! = ఖండించెడి గొడ్డలికలవాడా (పరశువను రాక్షసుని ఖఁడించినవాఁడా) భవబంధనాశ! = సంస్కృతిబంధ మును దెగగొట్టువాఁడా!, శ్రీశైలనాథ = శ్రీగిరివాస!, తవ = నీయొక్క చరణం = పాదములను, శరణం = రక్షకముగ, అస్మి = ఆయితిని.

తా. ఓ! శ్రీశైలప్రభూ ! ‘శ్రీభ్రమరీశ’ అనునది మొద లీపైఁబడిన యేడు నామములతో నిన్నుఁ బిలచి నీ పాదమును శరణ మనుచున్నాను.

టీక. సర్వ = సమస్తమైన. ఆగమ = స్మృతులచే, స్తుత! = కొనియాడఁ బడినవాఁడా!, పవిత్రచరిత్ర = పవిత్రమగు చరిత్రగలవాఁడా ! , నాథ! = ఓ! ప్రభూ!, యజ్ఞప్రియ! = యజ్ఞములపైఁ బ్రీతిఁగలవాఁడా!, ప్రణత = నమస్కరించెడు, దేవగణ = దేవతాసమూహముయొక్క, ఉత్తమాంగ! = శిరస్సులుగలవాఁడా; కల్పద్రుమ = కల్పవృక్షములయొక్క, ప్రసవ = పూలచే, పూజిత = పూజింపఁబడిన, దివ్యపాద = ప్రకాశించు పాదములు గలవాఁడా!, శ్రీ శైలనాస! శ్రీగిరిపర్వతాశాసము గలవాఁడా, శంకరా ! తవ = వీయొక్క, చరణం = పాదమును, శరణం = రక్షకముగ, అస్మి = అయితిని.

తా. ఓ శ్రీశైల పర్వతమందు నివసించు స్వామి! ‘సర్వాగ మస్తుత’ అనునామము మొదలాఱు నామములతో నిన్నుఁ బిల్చి నీ పాదమును శరణ మంటిని.

టీక. శఁభో ! = సుఖమునుగల్గించువాఁడా!, గిరీశ ! = కైలాసపర్వతమునకు బ్రభువా? ( లేక – పర్వతములపైననే తన నివాసముండుటనుబట్టి పర్వతము అకుఁ బ్రభువా! యనియునర్థము) హర! = కష్టములనుహరించువాఁడా! శూలధర! = త్రిశూలమును ధరించినవాఁడా!, ఆంధకారే! = ఆంధకుఁడను రాక్షసునకు శత్రువైనవాఁడా!, శ్రీశైలవాస! = శ్రీగిరియందు వసించువాఁడా! భ్రమరాంబికయా = భ్రమరాంబాదేవితో, సమేత! = కూడినవాఁడా!, శ్రీ = శోభావతియగు, పార్వతీ = పర్వతరాజపుత్రిక, దయిత! = ప్రియురాలుగాఁ గలవాఁడా! సాక్షిగణాధిప! = సాక్షిగణపతిచే, ఈడ్య! = నుతింపఁబడు వాఁడా! శ్రీ శైలనాథ! = శ్రీశైలశ్రభూ! తవ = నీ యొక్క, చరణం = పాదమును, శరణం = రక్షకముగ, అస్మి = ఆయితిని.

తా. ఓ! శ్రీశై లేశ్వర! ‘శంభో’ అనునది మొదలు తొమ్మిది నామములతో నిన్నుఁ బిలిచికొని నీ పాదమే నాకు శరణమని యనుచుంటిని; రక్షింపుమని భావము,

టీక. శ్రీశైలం = శ్రీగిరి, శిఖరేశ్వరం = శిఖరేశ్వరుని, గణపతిం = సాక్షి గణపతిని, శ్రీహాటకేశం = శోభించుహాటకేశ్వరుని (ఆటికేశ్వరుని) పునః = ఇంకను, సారంగేశ్వర = సారంగతీర్థమును, అమలం = స్వచ్ఛమైన, బిందుతీర్థం = బిందుతీర్థమును, ఘఁట = ఘంటేశుని, ఆర్క = అర్కేశ్వరుని, సిద్ధేశ్వరం = సిద్ధేశుని, గంగాం = పాతాళగంగను, శ్రీ భ్రమరాంబికాం = శ్రీ భ్రమరాంబాదేవిని, గిరిసుతాం = పార్వతీదేవిని, ఆరామవీరేశ్వరం = ఆరామవీరేశ్వరుని, శంఖం = శంఖమనుతీర్థమును. చక్రవరాహతీర్థ = చక్రతీర్థ, వరాహతీర్ధములతో, కలితం = కూడిన, శ్రీశైలవాథం = శ్రీ శైలేశుఁడగు మల్లీ కార్జున స్వామిని, భజే = సేవించుచున్నాను.

తా. శ్రీశైలక్షేత్రతీర్ధమునఁ గల ఈపైఁ జూపఁబడిన పదు నాఱు క్షేత్రతీర్థములతోఁగూడిన శ్రీశైలవాసుని నిత్యము మనసులోఁ దలఁచు చున్నాను. అని, కవి శ్రీశైలక్షేత్రా దిస్మరణము కాశీస్మరణము వలె పాపహరమని నుడువుచున్నాఁడు.

టీక. శ్రీశైలేశ్వరసుప్రభాత = శ్రీగిరీశుని సుప్రభాతముతో, కలిత = కూడిన, గ్రంథస్య = గ్రంథమునకు, అంకాన్వయః = లంకావంశసంభూతుఁడగు, సీతారామకవిః = కవియగుసీతారామశాస్త్రి, ముదా = సంతోషముతో, యథామతి = బుద్ధివైశడ్యముతోలది, భావార్థవైశద్యయన్ = భావము, ఆర్థములయొక్క విశదీకరణముతోకూడిన, వ్యాఖ్యానం = విపులీకరణమును, విరచయ్య రచించి, అంతిమపదే = ఈసుప్రభాత గ్రంథాంతిమస్థానమును, (గ్రంథముయొక్క చివర) తస్య = ఆ శ్రీశైలేశునియొక్క, ఆనుకంపా = దయను, ఆప్తయే = పొందుటకొఱకు ఏకం = ముఖ్యమైనది, శ్రీ చరణం = శ్రీ వారి పాదమే, శరణంహి = రక్షకముగదా? ఇతి = ఇట్లని, ఆలోచ్య = తలఁచి, అష్టకం = శ్రీశైలవాస చరణశరణాష్టకమును, తేనే = రచించెను. తసూకరణ ఇతిధాతోర్థటి ఉత్తమ పురుషైకవచనమ్)

తా. ‘లంకా సీతారామశాస్త్రి’ యను కవి యీ శ్రీశైల సుప్రభాత గ్రంథమునకు టీకాతాత్పర్యములను వ్రాసి, యీ గ్రంథాంతమందు శ్రీశైలచరణ శరణాష్టక ముండు టావశ్యక మనియు-గుర్వులకా శ్రీశునిచరణమే శరణమని యెంచి దానిని రచించి ధన్యుఁడయ్యెనని తాత్పర్యము.

మరిన్ని అష్టకములు:

• చంద్రశేఖరాష్టకమ్ 
• బిల్వాష్టకమ్
• విశ్వనాథాష్టకమ్ 
• శివాష్టకమ్
• లింగాష్టకమ్
• రుద్రాష్టకమ్